Egzama, cilt bariyerinin zayıflaması sonucu nem kaybının artması ve derinin çevresel alerjenlere karşı savunmasız kalmasıyla ortaya çıkan kronik bir cilt durumudur. Çocuklarda egzama, genellikle yaşamın erken evrelerinde başlayıp kuruluk, kızarıklık ve yoğun kaşıntıyla seyreden alevlenme dönemleriyle kendini belli eder. Cildin yapısal lipitleri yetersiz kaldığında, tahriş edici maddeler alt tabakalara kolayca sızarak bağışıklık sistemini uyarır. Bulaşıcı olmayan bu durum, kaşıntı nedeniyle çocukların uyku kalitesini ve günlük odaklanmasını etkileyebilir. Doğru nemlendirme ve tetikleyicilerden uzak durmayı temel alan bir bariyer bakım rutiniyle başarılı şekilde kontrol altında tutulabilir. (1) Bu yazıyı okuyarak çocuklarda egzama nedenleri, belirtileri ve günlük bakımda izlenmesi gereken stratejiler hakkında detaylı bilgi sahibi olabilirsiniz.
Bebek ve çocuklarda egzama sorunuyla mücadeleye eden birçok ebeveyn “Çocuklarda egzama neden olur?” sorusunun yanıtını aramaktadır. Zayıf cilt bariyerinden içeri sızarak bağışıklık sistemini alarma geçiren dış unsurlar, çocuklarda egzamayı tetikleyen en temel nedeni oluşturur. Bu reaksiyonu hızlandıran ve alevlenme ataklarını başlatan nedenler arasında ilk sırayı ev tozu akarları, polenler ve evcil hayvan kepeği gibi solunumsal ve temasa dayalı alerjenler alır. Bunun yanı sıra cildin doğal asidik pH seviyesini bozan sert sülfatlı sabunlar, parfümlü çamaşır deterjanları, kimyasal yumuşatıcılar ve klorlu havuz suları da cilt bariyerini doğrudan yıpratır.
Çevresel şartlara bakıldığında kış aylarında merkezi ısıtma sistemlerinin kuruttuğu nemsiz ortam havası, yaz aylarında terlemeyle birlikte artan tuz oranının cildi tahriş etmesi, okul dönemindeki yoğun stres ve sentetik ya da yünlü kıyafetlerin cilde sürekli sürtünmesi de kaşıntı döngüsünü tetikleyen en yaygın ve güçlü çevresel faktörlerdir. Bu tür tetikleyicilerin yanı sıra cilt yüzeyine temas eden besinler, terleme ve hava kirliliğine gibi daha birçok faktör, çocuklarda egzamanın nedenleri arasında yer alabilir. (2)(3)
Çocukluk Çağı Egzaması Nasıl Gelişir?
Tıbbi literatürde genel olarak çocuklarda atopik egzama başlığı altında incelenen bu sürecin fizyolojik gelişiminde birden fazla süreç rol alır. Derinin en üst tabakası olan stratum corneum'da suyu tutmakla görevli filaggrin proteininin mutasyona uğraması ya da seramid adı verilen esansiyel lipitlerin eksik üretilmesi genel olarak sorunun temel nedenlerini oluşturur. Bu eksiklikler, cilt hücrelerini birbirine bağlayan harcın zayıflamasına benzer bir durum yaratarak suyun ciltten hızla buharlaşmasına zemin hazırlar. Kuruyan, esnekliğini yitiren ve mikro düzeyde çatlayan cilt yüzeyinden içeri giren alerjenler ile bakteriler, alt tabakalardaki bağışıklık hücreleriyle karşılaştığında bölgesel inflamasyon başlar. Genellikle lokalize bir kızarıklık, hafif gerginlik ve pullanma hissiyle kendini belli eden çocuklarda egzama başlangıcı, doğru nemlendirme ve bariyer desteği ile kontrol altına alınmadığında kaşıntıyla birlikte ciltte kalınlaşma, renk değişimi ve mikrobiyom dengesizliğine doğru ilerleyerek şiddetlenebilir. (4)(5)(6)
Büyüme evrelerine paralel olarak çocukların cilt kalınlığı, hareket kabiliyeti ve çevresel temas noktaları değiştiğinden lezyonların anatomik yerleşimi de yaş gruplarına göre tipik farklılıklar sergiler. Bebeklik ve emekleme dönemlerinde en yaygın yerleşim alanları genellikle diz arkası, dirsek içleri, el ve ayak bilekleri ile boyun kıvrımları gibi terin biriktiği ve sürtünmenin yoğun olduğu bükülme bölgeleridir. Okul çağında su, sabun, boya ya da oyun hamuru gibi dış etkenlere sürekli maruz kalma nedeniyle çocuğun ellerinde egzama belirtileri ortaya çıkabilir. Yazı yazma ve oyun oynama gibi günlük aktiviteleri sekteye uğratabilen bu duruma inatçı bir kuruluk eşlik edebilir. Parmak araları ya da avuç içlerinde belirgin hassasiyet sorunu gündeme gelebilir. (1)(7)
Cildin en ince yapıda olduğu alanlarda, özellikle rüzgar ve soğuk havanın temasıyla göz kapakları ve ağız çevresinde egzama semptomları görülebilir. Çocuklarda yüzde egzama belirtileri yüz bölgesinin dış ortamdaki ısı değişimlerine daha fazla maruz kalmasından da kaynaklanır. Çocuğun yüzünde egzama ciddi kızarıklık ve gerginlik yaratabilirken yağ bezlerinin yoğun olduğu saç diplerinde ise kabuklanma ve pullanma görülebilir. Kepeklenme gibi algılanabilen bu sorunlar çocuklarda kafada egzama geliştiğinin göstergesi olabilir. Bunlar egzamanın en sık etkilediği bölgeler olmakla birlikte vücudun farklı bölümlerinde de egzama belirtileri görmek mümkündür. (1)(7)
Çocuklar için Banyo ve El Yıkama Rutini
Günlük temizlik alışkanlıklarının doğru yönetilmesi, bariyer sorunu yaşayan ciltlerde hidrolipid filmin korunması ve nemin deriye hapsedilmesi açısından en kritik bakım aşamasıdır. Banyo suyunun sıcaklığı cildin koruyucu lipitlerini eritmeyecek şekilde mutlaka vücut ısısına yakın, 36-37°C civarında olmalı ve banyo süresi su kaybını önlemek için 10 ile 15 dakikayı kesinlikle aşmamalıdır. Temizleyici adımında tahriş edici sülfat türevleri ve yapay koku vericiler içeren klasik sabunlar tamamen bırakılmalıdır. Bunun yerine cildin fizyolojik pH değerine saygı duyan, sabunsuz ve lipit onarıcı dermatolojik temizleme ürünleri kullanılmalıdır. Temizliğin hemen ardından, cildin mikro çatlaklar oluşturmasını önlemek için sert havlularla ovalama yapılmadan yalnızca nazik tampon hareketlerle kurulanması gerekir. Ardından suyun ciltte hapsedilmesini sağlayan ilk 3 dakika kuralı uygulanarak cilt hafif nemliyken hemen bariyer onarıcı bir bakım krem tüm vücuda uygulanmalıdır. (8)(9)
Kuru ve atopi eğilimli ciltlerin ihtiyaçlarına yönelik olarak geliştirilmiş Bioderma Atoderm serisi, cilt bariyerini destekleyerek atopi belirtilerini yönetmeyi ve cildi nemlendirmeyi amaçlar. Bu serinin yeni ürünü olan Atoderm A.D Intensive Balm, hassas ciltlerin özel lipit ihtiyacını karşılamayı amaçlar. LipidactiveTM teknolojisiyle formüle edilmiş olan bu bakım kremi, cildin hidrolipid tabakasının yenilenmesine yardımcı olur. Fillagrin, loricrin, seramidler gibi içerikleri sayesinde atopi eğiliminde olan çok kuru ciltlerde eksikliği görülebilen temel lipitleri sağlar. Hücreler arası sıkı bağlantıların oluşumuna ve epidermal bariyerin güçlenmesine destek olarak kaşıntı sorununun önüne geçmenize ve inflamasyonu azaltmanıza yardımcı olabilir. Söz konusu etki mekanizması ile Atoderm A.D Intensive Balm, hassas nitelikteki bebek ve çocuk ciltlerinde egzama belirtilerini rahatlatabilir ve konforu artırabilir.
Çocuk Egzaması Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Çocukluk çağı egzaması nedir?
Egzama çocuklarda genetik faktörler ya da çevresel tetikleyiciler sebebiyle ortaya çıkabilen bir cilt sorunudur. Cildin stratum corneum tabakasındaki nem tutma işlevinin bozulması sonucunda, dışarıdan gelen alerjenlere karşı savunma kalkanının zayıfladığı ve ciltte kızarıklık, pullanma ve yoğun kaşıntıyla seyreden uzun süreli inflamatuar bir bariyer sorunu şeklinde tanımlanabilir. (2)
Çocuklarda egzama nasıl geçer?
Egzamada klinik tablonun tamamen sıfırlanmasından ziyade alevlenme ataklarının kontrol altına alınması hedeflenmelidir. Oda nemi dengelendiğinde, sentetik yerine pamuklu kumaşlar seçildiğinde, parfümlü kimyasallar rutinden çıkarıldığında ve banyo sonrasında bariyer desteği sağlayan bir nemlendirici düzenli kullanıldığında çocuklarda egzama belirtileri büyük oranda yatıştırılabilir. (7)
Çocuklarda egzamaya hangi krem iyi gelir?
Egzama belirtilerinin görüldüğü reaktif cilt tabakasına uygulanacak günlük bir çocuk egzama kremi bölgeyi yatıştırabilir ve belirtileri hafifletebilir. Parfüm, alkol ve sert koruyucular içermeyen, bunun yerine ciltte hücresel bağların yeniden inşa edilmesine yardımcı seramid, esansiyel lipit ve niasinamid gibi içeriklere sahip olan bir bakım kremi tercih edilmelidir. Kullanılacak olan ürünün pediatrik kullanım açısından klinik testlerden geçmiş olması da oldukça önemlidir. (10)
Çocuklarda egzama tehlikeli mi?
Kendi başına organlara zarar veren hayati bir tehlike barındırmayan ve insandan insana bulaşma riski bulunmayan egzama çocuğun yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir. Şiddetli kaşıntı neticesinde cilt bütünlüğü bozulduğunda bazı zararlı mikroorganizmaların açık yaralara yerleşmesi sonucunda ikincil enfeksiyonlar oluşabilir. Bu nedenle hijyen ve nemlendirme takibi gereklidir. (1)
Kaynakça:
- https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/atopic-dermatitis-eczema/symptoms-causes/syc-20353273
- https://nationaleczema.org/children/
- https://www.aad.org/public/diseases/eczema/childhood/triggers/body
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21991953/
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6399565/
- https://emedicine.medscape.com/article/1049085-overview
- https://www.nhs.uk/conditions/atopic-eczema/
- https://nationaleczema.org/treatments/bathing/
- https://www.healthline.com/health/eczema/eczema-after-shower
- https://www.aad.org/public/diseases/eczema/insider/moisturizer-reduce-flares