Cildin dışarıdan gelen tahriş edici bir maddeye ya da alerjene doğrudan temas etmesi sonucunda ortaya çıkan kontakt dermatit, bölgesel kızarıklık, kaşıntı ve kurulukla seyreden inflamatuar bir cilt sorunudur. Cildin koruyucu bariyerinin kimyasal ya da fiziksel bir etken tarafından zedelenmesiyle bağışıklık sisteminin lokal bir tepki vermesi sonucu gelişir. Vücudun yalnızca maddeyle temas eden yüzeylerinde belirti vermesi, bu durumu diğer cilt hassasiyetlerinden ayıran en temel özelliktir. Ciltte yarattığı döküntü ve kızarıklık tablosu nedeniyle sıkça merak edilen “Kontakt dermatit bulaşıcı mıdır?” sorusunun yanıtı ise  hayırdır. Bu reaksiyon kişiye özeldir ve ciltten cilde temas yoluyla başka birine geçmez. (1) “Kontakt dermatit nedir?” sorusunun detaylı yanıtını öğrenmek, kontakt dermatitin belirtileri ve etkilediği bölgeler hakkında bilgi edinmek için bu yazımızı okumaya devam edebilirsiniz.

Kontakt dermatit, cildin gösterdiği reaksiyonun biyolojik arka planına ve temas edilen maddenin yapısına göre tıbbi literatürde üç temel alt kategoriye ayrılarak incelenir. Bunlar iritan kontakt dermatit, alerjik kontakt dermatit ve fotokontakt dermatit şeklindedir. (2)

Klinik vakaların yaklaşık %80'ini oluşturan bu tablo, cildin dış katmanındaki koruyucu lipit bariyerinin asidik ya da bazik kimyasallarla doğrudan hasar görmesiyle oluşur. “İrritan kontakt dermatit nedir?” sorusunun yanıtı, bağışıklık sisteminden ziyade fiziksel bir bariyer zedelenmesi ve buna bağlı cilt sorunları şeklinde de yanıtlanabilir. Bulaşık deterjanları, çamaşır suları ya da sert sabunlarla uzun süreli temas cildin doğal yağlarını çözerek bu duruma zemin hazırlayabilir. (2)

Cildin, temas ettiği bir maddeyi yabancı ve tehlikeli olarak algılayıp buna karşı bağışıklık yanıtı geliştirmesi alerjik kontakt dermatit olarak adlandırılır. Bu tür dermatitte ilk temasta genellikle bir belirti görülmez, vücut maddeyi tanır ve sonraki süreçte duyarlı hale gelir. İlerleyen dönemlerde aynı maddeyle, örneğin nikel bir kemer tokası ya da parfümlü bir kozmetik ürünü gibi bir alerjenle tekrar temas edildiğinde ciltte gecikmeli bir alerjik reaksiyon başlar. Ardından kızarıklık ve yoğun kaşıntı sorunları gelişebilir. (3)

Diğer kontakt dermatit türlerine oranla daha nadir görülen fotokontakt dermatitte cilde sürülen bir ürün tek başına reaksiyon yaratmaz. Ancak ürün güneş kaynaklı UV ışınlarıyla temas ettiğinde kimyasal yapısı değişir ve cildi tahriş eder. Örneğin bazı güneş kremi filtreleri, parfümler ya da incir, limon gibi bitki özleri bu tür dermatitleri tetikleyebilir. (4)

Temas Bölgesinde Şiddetli Kaşıntı, Yanma ve Batma Hissi

Alerjik kontakt dermatit tablosunda daha çok inatçı bir kaşıntı ön plandadır ve en belirgin bulguyu oluşturur. Tahrişe bağlı irritan kontakt dermatitlerde ise cildin bariyeri doğrudan soyulduğu için kaşıntıdan ziyade yanma, sızlama ve batma hissleri gözlemlenir. (5)

Belirgin Kızarıklık, Şişlik (Ödem) ve Sıcaklık Artışı

Kontakt dermatitte genel olarak reaksiyonu tetikleyen maddenin cilde temas ettiği bölgenin sınırlarına tam uyumlu olacak şekilde net bir kızarıklık hattı oluşur. İnflamasyonun şiddetine bağlı olarak bu alanda bölgesel ısı artışı ve hafif ödem kaynaklı şişlik meydana gelebilir. (2)

Su Dolu Kabarcıklar (Veziküller) ve Sızıntılı Yaralar

Özellikle alerjik reaksiyonun çok şiddetli olduğu durumlarda, kızarık zemin üzerinde içi berrak sıvı dolu küçük kesecikler belirebilir. Bu kabarcıkların kaşınarak patlatılması, cildin sızıntı yapmasına ve kabuk bağlamasına yol açabilir. (6)

Kronikleşen Vakalarda Pul Pul Dökülme, Kuruluk ve Çatlama

Tahriş edici maddeye aylar boyunca sürekli maruz kalındığında, cilt artık kızarmak yerine kuruyarak kalınlaşabilir. Mesleki nedenlerden kaynaklı olarak kimyasallara sürekli olarak maruz kalan ciltlerde bu durum oldukça sık görülür. Böyle bir durumda deri esnekliğini kaybeder ve özellikle parmak uçlarında ya da eklem yerlerinde sızlayan derin çatlaklar oluşabilir. (7)

Kontakt Dermatit Kimlerde Görülür?

Her yaştan insanda ortaya çıkabilen bu durum, özellikle atopik bir cilt geçmişine sahip olan veya cildi yapısal olarak kuru olan kişilerde daha hızlı gelişir. Cildin koruyucu üst tabakası zayıf olan bireylerin tahriş edici maddelere karşı direnci düşük olduğundan günlük yaşamda karşılaştıkları basit kimyasallar bile reaksiyon başlatabilir. (1)(2)(8)

Kontakt Dermatiti En Sık Tetikleyen Maddeler

Kontakt Dermatiti En Sık Tetikleyen Maddeler

Günlük alışkanlıkların ve çevresel maruziyetler, kontakt dermatitin tetiklenmesinde doğrudan rol oynar. Dolayısıyla “Kontakt dermatit neden olur?” sorusunun cevabı, genellikle yaşam alanlarımızdaki sıradan maddelerde gizlidir. (9) Tetikleyici faktörler arasında en yaygınları şu şekilde sınıflandırılabilir:

Ev İçi Temizlik Ürünleri, Deterjanlar ve Sert Sabunlar

Ev temizliğinde kullanılan deterjanlar ve kimyasal içerikli temizlik maddeleri kontakt dermatitlerin en yaygın tetikleyicilerini oluşturur. Bulaşık deterjanları, yüzey temizleyiciler ve çamaşır suları gibi yağ çözücü özelliğe ve yüksek pH değerine sahip kimyasallar, ellerdeki hidrolipid tabakayı fiziksel olarak sıyırarak cildi savunmasız bırakır. Bu durum cilt reaksiyonlarını beraberinde getirir. (1)(10)

Kozmetik Ürünler, Parfümler ve Ağır Metal (Nikel) İçeren Takılar

Cilt bakım kremlerinin içindeki yapay kokular ya da koruyucu kimyasallar yüz bölgesinde alerjiyi tetikleyebilir. Bunun yanı sıra pantolon düğmeleri, saat kordonları ve imitasyon takılarda sıkça kullanılan nikel, dünya genelindeki en yaygın temas alerjenini oluşturur. (11)

Mesleki Kimyasallar, Lateks Eldivenler ve Bitkisel Özler

Kuaförlerin kullandığı saç boyaları, sağlık çalışanlarının taktığı pudralı lateks eldivenler ya da tarım işçilerinin temas ettiği zehirli sarmaşık gibi bitki özleri mesleki maruziyetlerin en bilinen örnekleridir.(12)

Kontakt Dermatitten En Çok Etkilenen Bölgeler

Vücudun dış dünya ile en çok etkileşime giren bölgeleri, reaksiyona en açık alanlardır. Bu nedenle eller ve parmak araları kontak dermatitten en çok etkilenen bölgeler arasında ilk sırayı alır. Yüz bölgesi ise ince bariyer yapısıyla parfüm ve kozmetiklere karşı oldukça reaktiftir. Bunların yanı sıra özellikle ellere sürülen bir kremin, saç boyasının veya ojenin gün içinde farkında olmadan gözlere temas ettirilmesiyle göz kapağında kontakt dermatit gelişebilir. Bu bölgenin çok ince yapılı olması sebebiyle göz kapağı dermatitlerinde belirgin pullanma ve şişlik görülebilir. (1)(2)(5)

Kontakt  Dermatit Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Kontakt dermatit nasıl geçer?

Kontakt dermatitle mücadelede ilk ve en önemli adım, reaksiyona sebep olan maddenin tespit edilip günlük yaşantıdan tamamen çıkarılmasıdır. Temas kesildikten sonra cildi ılık suyla yıkamak, tahriş edici sabunlardan uzak durmak ve bariyeri destekleyen nemlendiriciler kullanmak cildin toparlanma sürecini hızlandırır. (9)(5)

Kontakt dermatit tehlikeli mi?

Kontakt dermatit, kendi başına vücuda ve organlara ciddi bir hasar verebilecek bir sağlık sorunu değildir. Ancak cildin şiddetli kaşınması sonucunda açık yaralar oluşursa, bu alanlardan içeri giren bakteriler ikincil cilt enfeksiyonlarına yol açabilir. (1)(9)

Kontakt dermatit için hangi krem?

Tahriş sonrası cildin azalan nemini ve bozulan lipit yapısını yerine koymak için parfümsüz, alkolsüz ve dermatolojik testlerden geçmiş, bariyer onarımına yardımcı bir kontakt dermatit krem formülü tercih edilerek cilde sabah ve akşam düzenli uygulanmalıdır. Kuru ve atopi eğilimli ciltler için geliştirilmiş olan Bioderma Atoderm A.D Intensive Balm, cildin nemlendirilmesi ve cilt bariyerinin güçlendirilmesine yardımcı bir bakım ürünü olarak kontakt dermatitin yönetimini kolaylaştırabilir. Ayrıca ciddi kontakt dermatitlerde reçeteli ek topikal ürünlere ihtiyacınız olabileceğinden dermatoloji uzmanınıza danışmanız önerilir.

Kontakt dermatit iz bırakır mı?

İyileşme sürecinde genellikle kalıcı bir skar dokusu, yani yara izi bırakmaz. Ancak esmer ve koyu tenli kişilerde, inflamasyon sonrasında bölgede birkaç ay sürebilen geçici kahverengi lekelenmeler gözlemlenebilir. (13)

Kontakt dermatit hangi meslek hastalığıdır?

Sürekli su ve tahriş edici kimyasal teması gerektiren iş kollarında kontakt dermatit son derece yaygındır. Özellikle kuaförler, temizlik personelleri, sağlık çalışanları, otomotiv tamircileri ve inşaat işçilerinde en sık rastlanan mesleki cilt sorunlarının başında gelir. (6)

Kaynakça:

  1. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/contact-dermatitis/symptoms-causes/syc-20352742
  2. https://www.aad.org/public/diseases/eczema/types/contact-dermatitis
  3. https://dermnetnz.org/topics/allergic-contact-dermatitis
  4. https://dermnetnz.org/topics/photocontact-dermatitis
  5. https://nationaleczema.org/types-of-eczema/contact-dermatitis/
  6. https://www.health.harvard.edu/a_to_z/contact-dermatitis-a-to-z
  7. https://www.nhs.uk/conditions/contact-dermatitis/symptoms/
  8. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/6173-contact-dermatitis
  9. https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/contact-dermatitis
  10. https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/contact-dermatitis
  11. https://nationaleczema.org/blog/common-causes-contact-dermatitis/
  12. https://www.aad.org/public/diseases/eczema/types/contact-dermatitis/causes
  13. https://www.verywellhealth.com/contact-dermatitis-symptoms-4685650